Üsküdar Anneler Derneği



Adres: Acıbadem Cad. Erdem Sok. No:4 Telefon: 0216 325 14 88


Üsküdar Anneler Derneği


            DERNEKLERİN KAMUYA YARARLI DERNEK STATÜSÜ ALMALARINDA
                                                        USUL VE ESASLAR:


GİRİŞ  (KANUN METNİ)
  
    23.11.2004 tarihli ve 25649 sayılı Resmi Gazete’de yayımlanarak yürürlüğe giren  5253 sayılı Dernekler Kanununun 27.maddesinde,

 “ Kamu yararına çalışan dernekler, ilgili bakanlıkların ve Maliye Bakanlığının görüşü üzerine, İçişleri Bakanlığının teklifi ve Bakanlar Kurulu kararıyla tespit edilir. Bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için, en az bir yıldan beri faaliyette bulunması ve derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek üzere giriştiği faaliyetlerin topluma yararlı sonuçlar verecek nitelikte ve ölçüde olması şarttır.

Kamu yararına çalışan dernek statüsünün kazanılması, kaybedilmesi ve gerekli belgeler ile diğer esas ve usuller yönetmelikte düzenlenir.

Kamu yararına çalışan dernekler en az iki yılda bir denetlenir. Yapılan denetimler sonucunda düzenlenen raporlar üzerine, kamu yararına çalışan derneklerin organlarında görev alan üyeler veya ilgili personel, ağır hapis veya ağır para cezası verilmesini gerektiren suçların işlendiğinin tespit edilmesi halinde, geçici bir tedbir olarak İçişleri Bakanınca görevden uzaklaştırılabilir. Görevden uzaklaştırılanların yerlerine, kesin hükme kadar, öncelikle dernek üyelerinden olmak üzere görevlendirme yapılır.

Kamu yararına çalıştıklarına karar verilen dernekler, denetimler sonunda bu niteliklerini kaybettikleri tespit edilirse, birinci fıkrada öngörülen usulle haklarında alınan kamu yararına çalışan derneklerden sayılma kararı kaldırılır.

 Kamu yararına çalışan derneklerin mallarına karşı suç işleyenler Devlet malına karşı suç işlemiş gibi cezalandırılır.” hükmü yer almaktadır. 

Ayrıca ,
 
31/03/2005 tarihli Dernekler Yönetmeliği’nin 48,49,50,51 ve 52. maddelerinde

Kamu yararına çalışan dernekler, Maliye Bakanlığının ve varsa ilgili bakanlıkların görüşü üzerine, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararıyla tespit edilir.

Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmak için derneğin;

a) En az bir yıldan beri faaliyette bulunması, 


b) Son bir yıl içindeki, 2005 yılı için belirlenen tutar olan 50.000.-YTL’sını geçen alım ve satım işlemlerinin rekabet koşullarına uygun yapılması,
c) Amacı ve gerçekleştirdiği faaliyetlerin, üyelerinin dışında yerel veya ulusal düzeyde toplumun ihtiyaç ve sorunlarına yönelik çözümler üretecek ve toplumsal gelişmeye katkı sağlayacak nitelikte olması,
d) Yıl içinde elde ettiği gelirin en az yarısının bu amaçla harcanması,
e) Sahip olduğu mal varlığının ve yıllık gelirinin tüzüğünde belirtilen amacı gerçekleştirecek düzeyde olması gerekir. 

Bu durum, Bakanlık dernekler denetçileri tarafından düzenlenen rapor ile tespit ettirilebilir. Bu nitelikleri taşımadığı tespit edilen dernekler, kamu yararı kararı için, bu tespitin yapıldığı tarihten itibaren üç yıl geçmeden önce yeniden başvuramaz.  

Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmak isteyen dernekler, aşağıda belirtilen ekleri ile birlikte başvurularını dörder suret olarak mülki idare amirliğine yaparlar.

a)    İlgili dernekler müdürlüğünce onaylanmış dernek tüzüğü,
b)    Dernek üyelerinin sayısının belirtildiği yazı,
c)    Derneğin şubelerinin sayısı ve yerinin belirtildiği yazı,
d)    Derneğin kamu yararı yönünden; faaliyeti, yaptığı hizmetler ve gelecekte yapılması düşünülen işler hakkındaki raporu,
e)    Son yıla ait mali bilanço ile gelir-gider tablosu veya işletme hesabı tablosu,
f)    Derneğin taşınır ve taşınmaz mallarının listesi,
g)    Kamu yararına çalışan derneklerden sayılması için yönetim kurulunun aldığı karar örneği.

Başvurularda alınan belgelerin üçer adedi oluşturulan valilik görüşü ile birlikte bir ay içinde Bakanlığa gönderilir. Valilik görüşünde derneğin amacının ve faaliyetlerinin topluma yararlı sonuçlar verecek nitelikte ve ölçüde olup olmadığı ve kamu yararına çalışan derneklerden sayılıp sayılamayacağı açıkça belirtilir. 

İlgili bakanlıkların ve Maliye Bakanlığının da görüşü alındıktan sonra, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile dernek, kamu yararına çalışan derneklerden sayılır.

Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmaya ilişkin karar Bakanlıkça ilgili valiliğe bildirilir ve valilik tarafından başvuru sahiplerine bilgi verilir. Başvurusu reddedilenler buna ilişkin gerekçe ile birlikte ilgili valiliğe bildirilir ve valilik tarafından başvuru sahiplerine bilgi verilir.
Kamu yararına çalışan derneklerin, denetimler sonunda bu niteliklerini kaybettiği anlaşılırsa; Maliye Bakanlığının ve varsa ilgili bakanlıkların görüşü alınarak, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararıyla haklarında alınan kamu yararına çalışan derneklerden sayılma kararı iptal edilir. Sonuç, Bakanlıkça ilgili valiliğe bildirilir ve valilik tarafından da ilgili derneğe bilgi verilir.” hükmü yer almaktadır.

Derneklere Bakanlar Kurulu kararı ile kamuya yararlı dernek statüsü verilmesi sürecinde esas alınan kriterler,kamuya yararlı derneklerin yerine getireceği yükümlülükler,kamuya yararlı dernek kararının kaldırılması ve kamuya yararlı derneklere tanınan vergisel ayrıcalıklar aşağıda açıklanmıştır.


I-ARANAN ŞARTLAR

5253 sayılı Dernekler Kanununun 27.maddesi ve 31.03.2005 tarihli Dernekler Yönetmeliği  hükümleri uyarınca,bir derneğin kamu yararına çalışan derneklerden sayılabilmesi için aşağıda belirtilen şartları taşıması gerekmektedir.

I.1.Faaliyet Süresi

Derneğin kamuya yararlı dernek statüsü alması için en az bir yıldan beri faaliyette bulunan bir dernek olması yani tüzel kişiliği kazandığı tarihten itibaren geçen bir yıl içerisinde amaç ve çalışma konuları doğrultusunda hizmet yapmış olması gerekmektedir.

I.2.Son Bir Yıl İçindeki Alım Satım İşlemleri

Derneğin son bir yıl içindeki, 2005 yılı için belirlenen tutar olan 50.000.-YTL’sını geçen alım ve satım işlemlerinin rekabet koşullarına uygun yapılması gerekmektedir.

I.3.Amaç ve Gerçekleştirilen Faaliyetler

Derneğin amacı ve bu amacı gerçekleştirmek yapılan faaliyetlerin, üyelerinin dışında yerel veya ulusal düzeyde toplumun ihtiyaç ve sorunlarına yönelik çözümler üretecek ve toplumsal gelişmeye katkı sağlayacak nitelikte olması gereklidir.
Gerçekleştirilen hizmetlerin Devletin kamu hizmeti yükünü azaltıcı ülke çapında yararlı sonuçlar verecek nitelik ve ölçüde olması  gereklidir. 

I.4.Gelirin Harcanma Şekli

Yıl içinde elde edilen gelirlerin en az yarısının  derneğin amaçlarına harcanması gerekmektedir.

1.5.Amaç Edindiği Hizmetlerin Herkese Açık Olması

Derneğin amacı ve gerçekleştirdiği faaliyetlerin, üyelerinin dışında yerel veya ulusal düzeyde toplumun ihtiyaç ve sorunlarına yönelik çözümler üretecek ve toplumsal gelişmeye katkı sağlayacak nitelikte olması gerekmektedir.
Bir derneğin kamuya yararlı derneklerden sayılabilmesi için derneğin amaç edindiği hizmetlerin herkesin yararına açık olacağının,belli bir yöre veya kitleye hizmetle sınırlı olmadığının tüzükte yazılı bulunması ve fiilen bu durumun uygulanıyor olması gerekmektedir

1.6.Mal Varlığı ve Yıllık Gelir

Derneğin sahip olduğu malvarlığının ve yıllık gelirinin tüzüğünde belirtilen amacı gerçekleştirecek düzeyde olması gerekmektedir. Bu bağlamda,derneğe kuruluşta amaç edindiği hizmetlerle orantılı belli bir malvarlığının tahsisi gerekmektedir.Aksi halde yeterli bir malvarlığına sahip bulunmayan bir derneğin kamu hizmetlerini yerine getirmesi mümkün değildir.

Bu durum, Bakanlık dernekler denetçileri tarafından düzenlenen rapor ile tespit ettirilebilir. Bu nitelikleri taşımadığı tespit edilen dernekler, kamu yararı kararı için, bu tespitin yapıldığı tarihten itibaren üç yıl geçmeden  yeniden başvuramaz.  
II- BAŞVURU
                                    
Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmak isteyen dernekler, aşağıda belirtilen ekleri ile birlikte başvurularını dörder suret olarak mülki idare amirliğine yaparlar.
a)    İlgili dernekler müdürlüğünce onaylanmış dernek tüzüğü,
b)    Dernek üyelerinin sayısının belirtildiği yazı,
c)    Derneğin şubelerinin sayısı ve yerinin belirtildiği yazı,
d)    Derneğin kamu yararı yönünden; faaliyeti, yaptığı hizmetler ve gelecekte yapılması düşünülen işler hakkındaki raporu,
e)    Son yıla ait mali bilanço ile gelir-gider tablosu veya işletme hesabı tablosu,
f)    Derneğin taşınır ve taşınmaz mallarının listesi,
g)    Kamu yararına çalışan derneklerden sayılması için yönetim kurulunun aldığı karar örneği.

İlgili bakanlıkların ve Maliye Bakanlığının da görüşü alındıktan sonra, Bakanlığın teklifi ve Bakanlar Kurulu kararı ile dernek, kamu yararına çalışan derneklerden sayılır.

Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmaya ilişkin karar Bakanlıkça ilgili valiliğe bildirilir ve valilik tarafından başvuru sahiplerine bilgi verilir. Başvurusu reddedilenler buna ilişkin gerekçe ile birlikte ilgili valiliğe bildirilir ve valilik tarafından başvuru sahiplerine bilgi verilir.

III-KAMUYA YARARLI DERNEKLERE TANINAN VERGİSEL AYRICALIKLAR

Dernekler tüzel kişilikleri itibariyle kurumlar vergisi kapsamına girmediklerinden, kamuya yararlı dernek statüsü kazanan derneklerin kurumlar vergisinden muafiyetleri de söz konusu olmamaktadır.

Kamuya yararlı dernek statüsü kazanan dernekler mevcut düzenlemelere göre;

1- 25.10.1984 tarih ve 3065 sayılı Katma Değer Vergisi K. 17 nci maddesinin 1 ve 2                   numaralı fıkraları kapsamına giren teslim ve hizmetleri için katma değer vergisi  istisnasın     dan,
2- 08.06.1959 tarih ve 7338 sayılı Veraset ve İntikal Vergisi Kanununun 3 üncü maddesinin  
    (a) bendine    göre, veraset ve intikal vergisi muafiyetinden,
3- 02.07.1964 tarih ve 492 sayılı Harçlar Kanununun 59 uncu maddesinin (b) bendine göre, 
     iktisap edecekleri gayrimenkullerin ve sair ayni hakların tescilleri ve şerhi gerektiren 
     işlemleri ile derneğe ait tesislerin ve bu tesislerin sonradan iktisap edecekleri gayrimenkul-
     lerin ve sair ayni hakların tescilleri ve şerhi gerektiren işlemleri ve bunların terkinlerinde     
     harç istisnasından,
4- 29.07.1970 tarih ve 1319 sayılı Emlak Vergisi Kanununun 4 üncü maddesinin (e) ve 14.
    maddesinin ( c) fıkrasına göre, sahip oldukları bina ve araziler için (derneklere ait iktisadi
    işletmelere ait olmaları veya bu iktisadi işletmelere tahsis edilmesi hariç) emlak vergisi
    muafiyetinden,
5- 1.7.1964 tarih ve 488 sayılı Damga Vergisi Kanununa bağlı (2) sayılı tablonun (V) .bölü-
     münün 17 nci bendine göre, her türlü işlemlerinde düzenlenen ve damga vergisi bu teşek-
     küller tarafından ödenmesi gereken kağıtlarla ilgili olarak damga vergisi istisnasından,
     yararlanmaktadır.
 
Yukarıda sayılan muafiyet ve istisnalar derneğin tüzel kişiliğine yönelik olup, derneğe ait  iktisadi işletmelerin bu muafiyet ve istisnalardan yararlanması mümkün bulunmamaktadır.
   
IV-DOSYA BAKANLIĞA VERİLDİKTEN SONRA TAKİP EDİLECEK HUSUS

    Başvurularda alınan belgelerin üçer adedi oluşturulan valilik görüşü ile birlikte bir ay içinde Bakanlığa gönderilir. Valilik görüşünde derneğin amacının ve faaliyetlerinin topluma yararlı sonuçlar verecek nitelikte ve ölçüde olup olmadığı ve kamu yararına çalışan derneklerden sayılıp sayılamayacağı açıkça belirtilir. 
     İlgili Valilikten gönderilen dosya ve mütalaası doğrultusunda, İçişleri Bakanlığının önerisinde diğer ilgili Bakanlıkların görüşlerinin alınması,önemli bir dayanak oluşturmaktadır.Başvurudan sonra İçişleri Bakanlığı’na dernekle ilgili kamu yararına sayılma dosyasının tekamülü ve karar aşamasına getirilmesi görevi verilmiştir.Diğer ilgili Bakanlıklar da derneğin amacı ve bu amaç doğrultusunda yaptığı faaliyetlerin kamu yararına sayılması ve ülke çapında yararlı sonuçlar doğuran nitelik ve ölçülerde olup olmadığını inceleyip görüş bildirmekle görevli sayılmıştır.Örneğin dernek eğitim alanında hizmetler sunuyorsa Milli Eğitim Bakanlığı,sağlık alanında hizmetler sunuyorsa Sağlık Bakanlığı,Çalışma ve sosyal alanda hizmetler sunuyorsa Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı,çevre alanında hizmetler sunuyorsa Çevre ve Orman Bakanlığı,kültürel alanda hizmetler sunuyorsa Kültür Bakanlığı, bu konuda görüşlerini bildirecektir.

     Kamu yararına dernek sayılma isteminde bulunan derneklerle ilgili olarak görüşü sorulan Maliye bakanlığı olumlu görüş verilebilmesi için yukarıda sayılan koşulların varlığını aramaktadır.Bu şartların varlığı konusunda iki aşamalı bir inceleme yapılmaktadır.Birinci aşamada Gelirler Genel Müdürlüğü bir ön inceleme yapmaktadır.Bu aşamada yukarıda yer alan şartlardan bazılarının gerçekleşmediğinin görülmesi halinde Bakanlıkça olumsuz görüş bildirilmektedir.Ön inceleme sonucunda şartları taşıdığı görülen dernekler,bu şartları uygulamada da taşıyıp taşımadıklarının tespiti açısından incelemeye sevk edilmektedir.İnceleme sonucunun olumlu olması halinde Maliye Bakanlığınca İçişleri Bakanlığına olumlu görüş bildirilmektedir.     

      İçişleri Bakanlığı,ilgili bakanlıkların görüşlerini aldıktan sonra,kendi görüşünü de saptar ve olumlu bir sonuca ulaşması durumunda derneğe kamu yararına çalışma niteliğinin tanınması için Başbakanlığa öneride bulunur. İçişleri bakanlığının olumsuz bir kanaate sahip olması halinde Valilik kanaliyle tebliğ edilecek kararına karşı derneğin idari yargı yoluna başvurma hakkı sözkonusu olacaktır. 

      Dernekle ilgili kamu yararına çalışma dosyası Başbakanlıkça Danıştay’a aktarılmakta ve bu konuda kararı istenmektedir.Dosya incelemesi Danıştay 1.Dairesi’nce yapılmakta ve bu dairenin kararı Danıştay İdari İşler Kurulu’nda görüşülerek sonuç karara bağlanmaktadır.
     Danıştay’ın kararı ile dosya tekrar Başbakanlığa gelmekte ve buradan da Bakanlar Kurulu’nun gündemine aktarılmaktadır.Bakanlar Kurulu’nun onaya ilişkin kararı Resmi Gazete’de yayınlanmakla birlikte dernek hakkında kamu yararına çalışma niteliği de yürürlüğe girmektedir.
     
Kamu yararına çalışan derneklerden sayılmaya ilişkin karar Bakanlıkça ilgili valiliğe bildirilir ve valilik tarafından başvuru sahiplerine bilgi verilir. Başvurusu reddedilenler buna ilişkin gerekçe ile birlikte ilgili valiliğe bildirilir ve valilik tarafından başvurulur,