Dönmedolap Sokak



Gündoğumu Caddesi’ni Karacaahmet Mezarlığı’na ve Tunusbağı Caddesi’ne bağlayan sokaktır.


Dönmedolap Sokak

Dönmedolap Sokak

Gündoğumu Caddesi’ni Karacaahmet Mezarlığı’na ve Tunusbağı Caddesi’ne bağlayan sokaktır. İnadiye Mektebi ve Namık Kemal sokakları ile de kesişmektedir. Sokak adını muhtemelen evlerin haremlik ve selamlık olarak ikiye bölündüğü devirlerde, erkeklerin oturduğu odayla, kadınlara ayrılan yer arasında bir çember üzerinde dönen iki gözlü dönmedolaplardan almaktadır. Bir diğer ihtimal de o yıllarda bayram yerinde kurulan dönmedolaplardan bu ismin alınması ihtimalidir. Çünkü o yıllarda tıpkı atlıkarıncalar ve salıncaklar gibi dönmedolaplar da bayram yerlerinin en gözde eğlence araçları idi. Sokağa bu adın verilmesinde buaracın da etkisi olabilir. Dönmedolap Sokak’ta birçok tarihî yapı bulunmaktadır. Bunlar arasında özellikle Malatyalı İsmail Ağa Camii ile Fethi Efendi ve Kaymakçı Tekkesi bulunmaktadır. İskender Baba Türbesi de bu sokaktadır. Sokağın Şair Naili Sokağı’na doğru kıvrıldığı noktada Malatyalı İsmail Ağa Camii yer almaktadır. Camii, Darü’ssaâde Ağası olan Malatyalı İsmail Ağa tarafından 1635 yılında yaptırılmıştır. 1902 yılında ŞevketPaşa tarafından restore ettirilen camii, kesme taştan ve ahşap çatılı olarak yapılmıştı. Kesme taştan olan sağdaki minaresinin şerefesinden itibaren üst kısmı, 1926’da yıldırım düştüğü için yıkılmış ve 1974’te onarılmıştır. Mihrabı niş şeklindedir. Minare tarafında bir pencere ve onun yanında da türbeye açılan bir kapı vardır. Minare, türbenin dört duvarı üzerinde yükselmektedir. Klâsik demir parmaklıklı tek penceresi ise avluya bakmaktadır. İçindeki tek ahşap sanduka kaldırılmıştır. Minare yanındaki hazirede Malatyalı İsmail Ağanın makam taşı bulunmaktadır. Caminin çifte hamamı ve bir de âlî çeşmesi vardı. Maalesef bunlar bu gün yerlerinde yoktur. Sokakta bulunan bir başka önemli yapı da Fethi Efendi Sâidî Dergâhı’dır. Dergâh, Şâir Nâilî ve Dönmedolap sokaklarının kesiştiği köşede, Malatyalı İsmâil Ağa Câmii’ne bitişik idi. Tekke zaman zaman Kapıağası Malatyalı İsmâil Ağa ya da Şeyh Fethi Efendi gibi farklı adlarla da anılmıştır. Bu tekkenin ilk kurucusu, ne zaman kurulduğu ve Şeyh silsilesi bilinmemektedir. Dönmedolap Sokak’ta bulunan bir başka tekke de Kaymakçı Tekkesi’dir. İskender Baba Tekkesi de denilen bu tekke eski Menzilhane Yokuşu, yeni Gündoğumu Caddesi üzerinde ve bu cadde ile Dönmedolap Sokağı’nın birleştiği köşededir. Bugün, arsası, küçük hazîresi ve İskender Baba Türbesi mevcuttur. Türbenin yan tarafında Damat İbrahim Paşa’nın H. 1141 yılında yaptırdığı çeşmesi vardı. Haznesi durmaktadır. Dergâhın karşısında Malatyalı İsmail Ağa Camii ve aksi yönde ise Ağa Hamamı bulunmaktadır. Bu semt ve cadde eski Üsküdar’ın en işlek yeri ve caddesi idi. Anadolu seferine çıkan Osmanlı ordusunun bir kısmı, posta tatarları ve her sene Mekke’ye gönderilen Surre Alayı bu yoldan geçerlerdi. Bu dergâh, Kanuni dönemi yeniçeri efendisi olan ve daha sonra başka görevlerde bulunan Mehmed Efendi tarafından 1540’larda mescid olarak yaptırılmıştı. Mescit, zamanla Halvetî Tekkesi olmuş, Kaymakçı Şeyh denmekle maruf bir zat da zaviyedâr olduğu için Kaymakçı Tekkesi diye ün salmıştı. Bu tekke’nin yakınında meşayih-i sofiyeden İskender Baba medfundur. İskender Baba Türbesi; Ağahamamı adıyla bilinen semtte, Dönmedolap Sokak ile Gündoğumu Caddesi’nin birleştiği yerde ve meşhur Kaymakçı Tekkesi’nin kıble tarafındadır. Sağ tarafında Ağa Hamamı ve sol tarafında ise Ağa Camii bulunmaktadır. Semtin en eski yapısı olup ondan evvel, bu yol üzerinde, İstanbul’un Fethi’nde ilk hutbeyi okuyan ve ilk Cum’a namazını kıldıran İbrahimEfendi’nin ve çocuklarının medfun bulunduğu Hatibzâdeler Türbesi ile ünlü ‘menzilhane’ bulunmakta idi. Türbe kapısı yanında bulunan 1728–1729 tarihli, Sadrazam Damat İbrahim Paşa Çeşmesi’nin bugün yalnız haznesi kalmıştır. Mermer yüzü, 1945 tarihlerinde Topkapı Sarayı Ortakapısı’nın sol tarafına nakledilerek monte edilmiştir.