Esvapçı Sokak



Emin Ongan Sokağı’nı Gündoğumu Caddesi’ne bağlayan küçük bir sokaktır. Sokağın Gündoğumu Caddesi ile birleştiği yerde Ahmediye Camii yer almaktadır.


Esvapçı Sokak

Esvapçı Sokak        

Emin Ongan Sokağı’nı Gündoğumu Caddesi’ne bağlayan küçük bir sokaktır. Sokağın Gündoğumu Caddesi ile birleştiği yerde Ahmediye Camii yer almaktadır. Esvab; Arapça’da elbiseler, kumaşlar, giysiler anlamına gelmektedir. Sokak adını burada esvapçılık işi yapan esvapçı esnafından almaktadır. Üsküdar’ın meşhur külliyelerinden Ahmediye Külliyesi bu sokak üzerindedir. 1134 (1721-22) tarihinde Tersane Emini Ahmet Ağa tarafından Lâle Devri baş mimarı Mehmed Ağa’ya yaptırılan Ahmediye Külliyesi, Osmanlı mimarisinde ve kültür tarihinde Lâle Devri olarak adlandırılan (1703-1730) ve klasik dönemden sonra Batılılaşma dönemine geçişi temsil eden önemli bir yapıdır. Ahmediye Külliyesi, cami, medrese, dershane, kütüphane, sebil, çeşmeden oluşan geniş kapsamlı ve orta ölçekli bir külliye olup genel hatlarıyla klasik Osmanlı mimarisinin bir devamı olarak görülebilir. Bu tarihî külliye, Gündoğumu Caddesi ile Esvapçı Sokağın birleştiği köşede bulunmaktadır. Her iki sokağa açılan avlu kapıları vardır. Arazinin meylinden dolayı sokak tarafındaki kesme taş ve kitâbesiz kapısından merdivenle avluya çıkılırken; Gündoğumu Caddesi üzerindeki avluya giriş kapısı, etrafı kabartma çiçek nakışlı ve kenarı dantelâlı kemerli bir mermer kapı olup başlı başına bir sanat eseridir. Üsküdar III. Ahmet Meydan Çeşmesi’nde (1727-28) daha güzel örneklerine rastladığımız ve Lâle Devri mimarî eserlerinde sıkça görülen kabartmalı çiçek nakışının nadide örnekleri, cadde kapısından külliyeye girişte hemen dikkatleri çekmektedir. Üsküdar’a Lale Devri yadigârı olan ve kabartma çiçek nakışlarının, dantelâ kemerlerinin, gülçe çiçek motiflerinin ve kabartma selvilerinin, kısaca 18. yy. Türk yapı sanatının en göz alıcı örneklerinin dikkatle bakanları adeta mest ettiği bu tarihi yapı; bir cami, bir medrese, bir kütüphane, bir sebil ve iki çeşmeden oluşmaktadır. Ahmediye Külliyesi’nin bir özelliği de güzergâhı itibariyle şehir dokusuna katkısıdır. 18. yüzyılın ilk yarısınakadar önemli bir yol güzergâhı olan Ahmediye semti, Üsküdar İskelesi’nden başlayıp çarşı yolunu Karacaahmet Türbesi’ne, İbrahimağa yolunu da eski Bağdat yoluna bağlayan önemli bir güzergâhtır. Külliyenin bânisi Eminzâde Ahmet Ağa için Sicill-i Osmânî’de şu bilgi vardır: İzmirli Ali Paşa’nın kardeşi olan Ahmet Ağa, tahsilden sonra İstanbul gümrükçüsü olmuş; 1117 (1705)’te silâhdar, sonra sipahiler ağası, başbaki kulu ve 1127 (1715) Muharrem’indetekrar silâhdar ağası olmuş, fakat aynı yılın Receb’in-de azledilmiştir. Sonra I. Ahmet’in kemerlerine bina emini oldu. 1143 (1730) tarihinde vefat eden Ahmet Ağa’nın kabri cami ile dershane arasındaki hazirededir. Hazirenin Gündoğumu Caddesi’ne bakan yüzü, mermer sütunlu ve şebeke demirlidir. Buranın altı penceresi vardır. Lâhdinin kavuksuz, köşeli bir sütun şeklindeki baş taşına şu kitâbe yazılmıştır: El-Fatiha. “Dirîğa Hacı Ahmed sâhibu’l-hayrâtEminzâde / Ki terk-i âlem-i fâni idüb azm itdi ukbâya / Rızâ-yı Hakk’a mal ü canın bezl eyledi merhûm / Ki bilmişdi cihân bâki değil a’lâ vü ednayâ / Neşîmensâz-ı Firrdevs-berîn olub Hüdavenda / Resûl-i Ekrem olsun Cennet-i âlâ’da hem-saye / Bu mısra’la didi târîh-i fevtin geldi bir dâ’i / Eminzâde cihândan göçdü tâ Firdevs-i a’lâya”. Sene 1143 Ahmediye Külliyesi’ne dâhil olan medrese, Gündoğumu Caddesi’ne açılan mermer avlu kapısının ve iki yanındaki sebil ile çeşmenin üzerindedir. Dershane, 1133 (1720-21) tarihinde Tersane Emini Ahmet Ağa tarafından yaptırılmıştır. Ahmediye Camii Çeşmesi, Gündoğumu Caddesi üzerinde ve bu cadde ile Esvapçı Sokağı’nın birleştiği yerde bulunan Ahmediye Camii Külliyesi’nin kıble tarafındaki avlu kapısının sağındadır. Kapının sol tarafında Ahmediye Sebili, çeşmenin üstünde ise, bir zamanlar tekke olarak kullanılan Ahmediye Mektebi bulunmaktadır. Çeşme, Türk çeşme mimarîsinin en güzel örneklerindendir. Ahmediye Camii sebili, eski Ahmediye yeni Gündoğumu Caddesi üzerindedir. 1134 (1721-22) tarihinde Ahmediye Camii, medresesi, mektebi, kütüphanesi ve çeşmesi ile beraber yaptırılmıştır. Bu, devrinin en güzel ve zarif eseri, külliyenin bânisi, Eminzâde Hacı Ahmet Ağa tarafından yaptırılmıştır. Kütüphane, Ahmediye semtinde ve Ahmediye Camii Külliyesi’ne dâhil olup 1134 (1721-22) tarihinde Tersane Emini Ahmet Ağa tarafından fevkânî olarak yaptırılmıştır