EGiTiM, MAHALLE MEKTEBi



Osmanlı'da eğitim mecburiyeri ilk olarak İstanbul'da ı824yılında yayımlanan bir fermanla gerçekleştirilmiştir.


EGiTiM, MAHALLE MEKTEBi


EGiTiM, MAHALLE MEKTEBi


Osmanlı'da eğitim mecburiyeri ilk olarak İstanbul'da ı824yılında yayımlanan bir fermanla gerçekleştirilmiştir. İstanbul'da eğitime, resmen mecburi olmadan önce de önem
verilirdi. Tahsil ve terbiyenin ilk maddesi "Hocaya hürmet etmeyen zelil olur" hikmetine bağlı almaktı. Hoca, mahalleliden daima hürmet görürdü. İstanbul'un en eski mahalle
mekteplerinden Küçükpiyale'deki Abdulkadir ÇavuşMektebi ve geeeli mekteplerin ilklerinden olan Darüşşafaka mahalle mektepleri eğitim için en gözde mekteplerdendi.
Çocuk okula adeta bir merasimle başlardı. Buna "amin alayı" denirdi. Çocuk mektebe başlamadan Çarşı'ya gidilip alışveriş yapılır; yeni elbiseler, gıcır gıcır potinler alınır, altınlı,
nazarlıldı fesler takılır, yan tarafına sırmalı cüz kesesi asılırdı. Çocuğun mektepte oturacağı minder de evden götürülürdü Amin alayı yapılmadan bir gün önce çocuğun başlayacağı
mektebin hocasına haber verilirdi, yine bir gün önce çocuk hamama götürülüp yıkanırdı. Amin alayı yapılacağı gün mektepte de hazırlıklar olur, amin alayı için çocuklar yeni ve güzel kıyafetlerini giyer, o gün cüzler ve cüz keseleri getirilmez, amin alayından sonra mektep paydos edilirdi. Amin alayı kalabalık olurdu. Ahmed Rasim kendisi için yapılan amin alayına en az yüz kişinin katıldığını ifade eder. Amin alayında önce kalfa ve beraberindeki ilahiler ilahi okur sonra arninciler bir hengame koparırdı.
Ardından hoca veya şeyh efendi dua eder, çocuklar üç defa amin derdi. Amin alayı bir semtte o zaman için bir temaşa hadisesiydi. Bu durum kadınlar ve kızlar için sokağa çıkma
bahanesiydi. Ayrıca insanlar hayırlı olacak çocukların aminlerinde meleklerin de bulunacağına ve arninde bulunmanın sevap olduğuna inanırlardı.

Mektebe yeni başlayan çocuğa mektepte üç gün diğer çocuklardan
farklı davranılırdı. Çocuk kalfanın yanında oturur, dersini verdikten sonra diğer çocuklardan bir saat evvel
öğle yemeği ve ikindi azadı için eve gönderilirdi. Kabiliyer ve
isteğine göre eğitim hayatı mahalle mektebi sonrası da devam
ederdi.

Yapı Kredi Yayınları • 3022
Şehir Monografıleri • 17
Karaların ve Denizierin Sultanı İstanbul/ Cilt II
Hazırlayan: Filiz Özdem
Düzelti: Korkut Tankuter
Fotoğraflar: Ali Konyalı
Arşiv fotoğrafları:
Cengiz Kahraman, Yapı Kredi Tarihi Arşivi Selahattin Giz Koleksiyonu
Tasarım: Nahide Dikel, Arzu Yaraş
Grafik uygulama: Arzu Yaraş
Sertifıka No: uoss
ı. Baskı: İstanbul, Aralık 2009
ISBN 978·975·08·!708·
Abdulkadir Emeksiz
Yrd. Doç. Dr., Istanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi TOrk
Dili ue Edebiyatı Baiümü Türk Halk Edebiyatı Anabilim Dalı
öğretim üyesi