Haydarpala Hastahanesi Cerrah Dershanesi, 1873



Osmanl Ordusunda, alay ve taburlar ile hastanelerde bulunacak etibba ve eczac larn grevleri ile terfileri ve dier hususlar dare-i Tbbiye-i Askeriye Nizamnamesi ile belirlenmiti.


Haydarpala Hastahanesi Cerrah Dershanesi, 1873


Haydarpala Hastahanesi Cerrah Dershanesi, 1873

Osmanl Ordusunda, alay ve taburlar ile hastanelerde bulunacak etibba ve eczac
larn görevleri ile terfileri ve dier hususlar dare-i Tbbiye-i Askeriye Nizamnamesi
ile belirlenmiti. Fakat bu nizamnamede cerrahlara ait bir hüküm
yoktu. Oysa orduda sargo sarmak, küçük ameliyatlar ve bunlara benzer eyleri
yapmak üzere cerrahlara ihtiyaç vard. 1839 ylndan beri Mekteb-i Tbbiye-i
ahane’de Franszca eitim yaplrken burada bulunan eczac ve cerrah snflar
nda Türkçe e¤itim veriliyordu. Frans›zca t›p e¤itimini baflaramayanlar eczac›
ve cerrah snflarna geçiyordu. 1870 Ylnda Mekteb-i Tbbiye-i âhâne’de ö-
retim dilinin Türkçeletirilmesi üzerine eczac ve cerrah snflarna rabet azald.
Hatta baz eczaclar tp örenimi görerek hekim olmaya balad. Bu nedenle
orduda eczac ve cerrah aç ba gösterdi Her ne kadar elde bulunan cerrahlar
bu gibi cerrahi müdahaleleri yapmaktaysalar da çounun bilgileri istenen seviyede
deildi. Yeterli bilgisi olanlarn da says az olduundan, redif askerlerinden
bir çok taburun silah altna alnmas gerektiinde ie yarar cerrah bulmakta
zorluk çekiliyordu. Baz cerrahlar vaktiyle askeri rütbe almt, bazlar ise
rütbesizdi. Rütbesiz cerrahlar bir yere tayin edildiklerinde, çelitli bahaneler uydurup
gitmediklerinden gönderilecek cerrah bulunamyordu. Rütbesiz cerrahlar
göreve gitmeleri için zorlanamyor, ancak fazla maa verilerek raz edilebiliyor
du. Bu da hazineye gereksiz bir masraf yüklüyordu. Bu durumun cerrah yetitirme
e mahsus bir mektep olmadndan kaynaklandn düünen Dârflura-y
Askeri, 10 Nisan 1873 günlü oturumunda durumu müzakere etti. O tarihte Haydarpaa
Hastanesi ameliyat mektebi/uygulama okulu olduundan e¤itime muktedir
hocalarn bulunduu göz önünde bulundurularak Haydarpaa Hastanesinde
üç yllk cerrah snflar açlmas kararlatrld. Cerrah snf örencileri pratik
için klinie devam edecek her sene sonunda teorik ve pratik imtihanlara girecek
ve mezuniyet snavnda baarl olanlara ehadetname verilecekti. Dârura-
y Askeri mazbatas ile Haydarpaa Hastanesinden yetiecek cerrahlarn çal
ma statülerini belirleyen nizamname tasla 17 Nisan 1873 tarihinde Sadaret’e
gönderildi. Sadaret tezkeresinde “Cerrah Dershanesi” olarak adlandrlan
bu okulun açlmas için 29 Nisan 1873 tarihinde irade çkt. Hemen ardndan
durum Seraskerlie bildirilerek gereinin yaplmas istendi.
21 Haziran 1873’te yürürlüe giren nizamnamesine göre buraya 18-25 ya arasI
nda Türkçe okuyup yazabilen 25 genç kabul edilecekti. Örenciler Mekteb-i
Sanayi ö¤rencileri gibi alamet-i farikal› elbiseler giyecek, birinci s›n›fta 30, ikinci
sInIfta 60 ve üçüncü snfta 90’ar kuru maa alacaklard.Birinci snfta; muhtasar
ilm-i terih, fenn-i cerrahiye-i sagir ve sarg› ve hususiyle krk ve çkk tevdisi
için lazm gelen takmlar, ikinci snfta muhtasar fizyoloji ve müfredat- tp
ve muhtasar ilm-i emraz- dahiliye, üçüncü snfta ise ameliyat- cerrahiye ve
muhtasar ilm-i emraz- hariciye dersleri okutulacakt. Bu derslerden iki sene
dönmü olanlar›n kaytlar silinecek, eitimlerini baaryla tamamlayanlarn ehadetnameleri
Dârflûra-y Askeri Shhiye Dairesi’nden verilecekti. Haydarpaa
Hastanesi’ne devam edecek talebeler eitim süreleri boyunca derslerinden baka
hastanelere mahsus olan hizmet ve nöbeti ifa edecekleri gibi haftada bir kere
evlerine gideceklerdi.
ehadetname alan cerrahlar dört dereceye ayrlacaklard. 1. derece cerrahlara
300 kurufl maa ve ikier nefer tayn, 2. derece cerrahlara 400’er kuru maa, ikier
nefer tayn ile birer yem, 3. derece cerrahlara 500’er kuru maa ve kolaas
tayn, 4. derece cerrahlara ise sakolaas maa ve taynat ödenecekti. 1. derecede
üç, 2. derecede dört ve 3. derecede be sene çalmadkça 4. dereceye geçilemeyecekti.
Dört snfta bulunan bu cerrahlar, Osmanl› ordusu askerleri gibi
teklif olunan memuriyetlere tereddütsüz gidecekler, bir bahane uydurmalar
halinde, Ceza-i Kanunname-i Askeri hükümlerine göre cezalandrlacaklard.
Askeri snfa dahil olmayan bu cerrahlar, askeri hizmette bulunduklar› srada elbiselerine
askeri rütbe takamayacak, fakat bulunduklar derecelere mahsus alameti
takacaklard. Açkta kaldklarnda maa ve tayn alma haklar vard. Her orduda
çeitli derecelerden 12’er cerrah bulundurulacakt. Mevki hastaneleriyle
kalelerde çalacak cerrahlar 1. ve 2. ve 3. derecelerde olacakt
1875 ylnda Küçük cerrahi eitimi verilen iki yllk Snf- Cerrahan’da okutulan
dersler ve hocalar öyleydi :
Birinci Sene : Fenn-i cerrahi-i sagir [Küçük cerrahi bilimi], Bnb. Mehmed Nazif Efendi,
haftada üç gün - Teflrih [anatomi], Bnb. Hafz Mehmed Efendi, haftada üç gün.
kinci Sene : Muhtasar menafiü’l-aza [ksa fizyoloji] Miralay Miltiyadi Bey, haftada
bir gün - Muhtasar müfredat-› tbb [ksa farmakoloji], Bnb. Dorsoviç Efendi,
haftada iki gün - Muhtasar emraz- dahiliye [ksa iç hastalklar], Kym. Kadri
Bey, haftada üç gün.
1881 ylnda Haydarpaa Hastanesi etbbas, Cerrah ve Eczac Mektebi muallimlerinden
Dr. Tevfik Vacit, Dr. Hüseyin fiekip, Dr. Emcet Beyler, Harbiye Nezareti
tarafndan yay›nlanmakta olan Ceride-i Tbbiye-i Askeriye’nin yazarlaryd-
lar.
Daha sonra cerrah snflarnn eitimi dört yla çkarld. Cerrah olarak yetieceklerin
Franszca örenmeleri için programa Franszca gramer ve okuma-yazma
dersleri eklendi. Cerrah talebeleri derslerinden arta kalan zamanlarda koularda
yaralara merhem sürme gibi ufak tefek cerrahi ilemleri yaparlard. 1888
ylnda Haydarpaa Hastanesi’nde alt› kadrolu cerrah çal›flmaktayd›, Cerrah S›-
n›flar›nda ise 64 ö¤renci vard. Dört yllk programda u dersler okutuluyordu:
Franszca, hesap [aritmetik], hendese [geometri], terih-i tavsifi birinci cilt
[deskriptif anatomi], cerrahi-i sagir [küçük cerrahi], ameliyat- cerrahiye, emraz-
dahiliye ve hariciye [iç hastalklar ve cerrahi hastalklar], müfredat- tbb [materia
medika- farmakoloji], imdad- mecruhin [yarallara ilkyardm], hfzsshhat-
i askeri [askeri hijyen].
Haydarpaa Hastanesi lmühaber Defterinde yer alan be cerrah Haydarpaa
Hastahanesi Cerrah Dershanesi mezunudur. Cerrah- Evvel Mehmet Kamil Efendi
1877, Mehmet Ahmet Efendi 1880, Mehmet Efendi 1882, Nuri Efendi 1885,
Mehmet Re’fet Efendi ise 1889 ylnda diploma almlard›.
Y E N K A Y N A K L A R V E ‹L M U H A B E R D E F T E R IIINDA
H A Y D A R P A A A S K E R ‹H A S T A N E S

U S K U D A R S E M P O Z Y U M U V I