Paşakapısı Askerî Rüşdiyesi



Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi, Sultan Abdülmecid tarafından 1875- 1876 yılında istanbul’da açılan dokuz askeri rüşdiyeden biridir.


Paşakapısı Askerî Rüşdiyesi

 

Paşakapısı Askerî Rüşdiyesi

Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi, Sultan Abdülmecid tarafından 1875-1876 yılında istanbul’da açılan dokuz askeri rüşdiyeden biridir. 1941 Günümüze ulaşmayan Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi yapısı, Üsküdar Paşakapısı Geçidi Caddesi (bugünkü adıyla) üzerinde bulunmaktaydı Okulun inşa masrafları için Seraskerliğin bütçesinden 250.000 kuruş harcanmıştır.

Hicrî 1293 Miladî 1876 tarihli Devlet Salnamesi’ne göre, Paşakapısı AskerinRüşdiyesi’nde 8 muallim, 1 dâhiliye zabiti görev yapmakta, 104 öğrenci deneğitim görmekteydi1890’lı yıllara gelindiğinde, bölgede bulunan bir diğer askeri rüşdiyenin yani Toptaşı Askeri Rüşdiyesinin varlığından dolayı eğitim camiasında, Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi’nin kapatılacağı gündeme gelmiştir. Üsküdar’da bulunan ve özel okul statüsünde olan Ravza-i Terakki idaresi de, Maarif Nezareti’ne yazdıkları bir dilekçede okul yönetiminde maddi açıdan zorluk çektiklerini belirtmişler, okullarının idaresini kolaylaştırmak için lavğ edileceği gündemde olan Paşakapısı
Askeri Rüşdiyesi binasının Ravza-i Terakki Mektebi’ne bırakılmasını talep etmişlerdir. Ancak maarifin bu talebe cevabı olumlu olmamıştır. Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi’nin 1893 yılında eğitim ve öğretim faaliyetine son
verilmiş, okul yapısı, 11 Kasım1893 tarihinde açılan Üsküdar idadisi olarak yeniden Osmanlı eğitim sistemine kazandırılmıştır. Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi binasının Üsküdar idadisi’ne dönüşüm süreci ve safhalarının izlerini, Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi’ne ilişkin belgelerde sürmek mümkündür. Konuya ilişkin 1892 tarihli ilk belgede, Seraskerliğin mülkiyetinde olan ve
eğitim öğretim faaliyetini sürdüren Paşakapısı Askeri Rüfldiyesi binasının, tamir ve diğer masrafları Maarif Nezareti’ne ait olması kaydıyla, askeri rüşdiyenin geçici olarak Maarif’e devredilmesi talep edilmiştir. Bu talebin altında yatan neden Maarif Nezareti’nin, Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi binasında Üsküdar
ıdadisi’ni açma isteğidir. Talebin fikrî alt yapısını Üsküdar’da iki adet askeri
rüşdiyenin bulunmasının, bölge nüfusu için fazla ve Üsküdar ahalisinin ihtiyacı na Toptaşı Askeri Rüşdiyesi’nin, gerek bina gerekse de alt yapı açısından cevap verecek nitelikte olması oluşturur


Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde bulunan ve yukarıda bahsi geçen belgenin 1893 tarihli ardılında, Seraskerlik Makamı ve Maarif Nezaretinin aralarında vardıkları anlaşma gereğince, değişimlerine karar verilen Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi binasının Maarif Nezaretine, Trabzon Mülki Rüşdiye binasının da Seraskerlik Makamına tesliminin yapılacağını ve Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi öğrencilerinin tamamıyla binadan boşaltılacağını öğrenmekteyiz. Gene Başbakanlık Osmanl› Arşivi’nde bulunan ve konuya ilişkin 1893 tarihli bir
başka belgeden de; Üsküdar Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi binasında idadi mektebinin
açılacağı ifade edilmektedir. Mehmet Nermi Haskan Yüzyıllar Boyunca Üsküdar adlı eserinin 932. sayfasında
ve Osman Nuri Ergin Türk Maarif Tarihi adlı yayınının 743. sayfasında Toptaşı Askeri Rüşdiyesi’nin bölgenin ihtiyacı karşıladığı gerekçesiyle, Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi binasının önce mülki (sivil) rüşdiyeye daha sonra da Üsküdarmidadisi’ne çevrildiğini ifade etmektedirler. Ancak Başbakanlık Osmanlı Arşivi’nde Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi ve binasına ilişkin bulduğumuz ve yukarıda açıklamasını yaptığımız belgeler, her iki yazarında yapının dönüşüm sürecine ilişkin savlarını çürütür niteliktedir. Bu nedenle arşivde bulunan belgelere dayanarak, Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi binasının lavğ edildikten sonra, yeniden Üsküdar idadisi olarak eğitime kazandırılmış olduğunu söylemek mümkündür.

Paşakapısı Askeri Rüşdiyesi’ ne çevrilen Üsküdar idadisi binası, 1912 yılında
Üsküdar Sultanisi adını almış, Balkan Savaşı sırasında bir süre hastane olarak
kullanılmış, 1918 yılında ıngilizlerin çıkardığı bir yangın sonucunda da ortadan
kalkmıştır

 


P A Ş A K A P I S I  A S K E R İ  R Ü ŞD İY E L E R İ

D R . E S M A ‹ G Ü S P A R M A K S I Z

Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi

Ü S K Ü D A R S E M P O Z Y U M U V I