Üsküdar'da akarsular - 2



Akarsu vadileri,aşağı kesimlerde genişler, özellikle deniz kıyısında küçük düzlük alanları teşkil eder iskelelerin dağılışı, cadde ve sokakların gelişimi gibi birçok konuda akarsu şebekesinin önemli bir rolü olmuştur


üsküdarda akarsular(2)

Kara Dere: Kurbağalı Dere’nin kuzeyden, Libadiye tarafından aldığı bir koludur.Haskan, Karga Deresi şeklinde kaydeder. Derenin uzanışı, Cumhuriyet Mahallesi’nde bugünkü Karlı Dere Caddesi’ne tekabül eder.

Harem Deresi: Selimiye Kışlası’nın batısından geçerek Harem iskelesi yanında denize boşalan küçük bir dere idi. Adını buradaki iskeleden alır.

Kavak Deresi: ‹lk tabilerini Duvardibi Polis Karakolu’nun yan taraf›ndan alan Kavak Deresi, Selimiye Kışlası’nın doğusundan geçerek eski Kavak iskelesi mevkiinden denize ulaşırdı. Bir kısmı askeri bölge içinde yer alan bu dere yatağı, yer yer doldurulmuş olmakla birlikte, arazide takip edilebilir.

Kaz Deresi: Doğancılar Meydanı’ndan geçen küçük bir deredir. Adının kökeni konusunda henüz bir bilgiye ulaşılamamıştır.

Kireçocağı Deresi: Çengelköy Deresi’nin bir koludur. Çakaldağı Deresi ile Bekâr Deresi’nin birleşti¤ği yerden yaklaşık 200 m kuzeyde eski bir kireç ocağı işletmesinden adını almıştır. Bu kireç ocağı daha sonra bir süre taş ocağı olarak işletilmiştir.

Köçeoğlu Deresi: Kurbağalı Dere’nin tali bir kolunu teşkil eden Köçeoğlu Deresi, Küçük Çamlıca Tepesi’nin güney ve güneybatı yamacında gelişmiş, yaklaşık 2 km uzunluğundadır. Dere ismini, beslenme havzasında çiftliği ve köşkü bulunan Köçeo¤ulları’ndan almıştır. Bunun yukarı kesiminde Evliya Çelebi’nin bahsettiği Küçük Çamlıca Mesiresi vardı. Köçeoğlu köşkü ve bahçesi bugün Çamlıca Askeri Hastanesi olarak kullanılr. Bu dereye Ziyabey Deresi adı da verilir. Dereye adını veren bu kişi muhtemelen, 1887’lerde Belediye Mühendisliği görevinde bulunan ve 1919’da Üsküdar Belediye Müdürü olan Ziya Bey olmalıdır. Ayrıca Ümraniye sınırına yakın Namazgâh Camii’nin kuzeyinde Ziya Bey ad nda bir sokak da vardır.

Kurbağalı Dere: Üsküdar, Kadıköy, Ümraniye ve Ataşehir ilçelerinin sınırları içinde yer alan nispeten büyük bir akarsudur. Kayışdağı (438 m) civarından ilk tabilerini alan Kurbağalı Dere, Küçük Çamlıca Tepesi’nin güneyinde bir dirsek yaparak yönünü değiştirir ve Kalamış Koyu’na boşalır. Derenin Söğütlü Çeşme Tren istasyonu ile Kalamış Koyu arasında kalan kesimine Yoğurtçu Deresi adı da verilir. Genellikle dantritik bir drenaj şebekesi oluşturan ve birçok tali kolla beslenen derenin aşağı çığırında vadisi nispeten genişler. Kurbağalı Dere, TaşlıDere, şerif Ali Deresi, Kamışlı Dere, Sazlı Dere, Kara Dere, Kireç Ocakları Deresi,Köçeoğlu Deresi ve Küçük Bakkal Deresi gibi birçok tali kolla beslenir.Dere, adından da anlaşılacağı üzere, doıal yaşama ortamı bulan kurbağalardan ismini almıştır. Bu yörede bulunan akarsularda kurbağalar yaygın bir şekilde yaşardı. Nitekim “Çamlıca’nın suyu, Göksu’nun kurbağası” deyişi bunu doğrular. Gerçekten Göksu Deresi ilkbaharda kurbağaların coşkun sesleriyle dolardı. Aynı durum Kurbağalı Dere için de söz konusuydu. Bugün üstü açık beton bir kanal içine alınan derenin evsel ve işyeri atıklarıyla aşırı kirlenmesi, kurbağaların yaşamasını imkânsız hale getirmiştir.

Seyit Ahmet Deresi: ilk tabilerini Altunizade civarından alan Seyit Ahmet Deresi,Bağlarbaşı tarafından gelen diğer tabilerle birleşir. Nispeten geniş bir vadi içinde Karacaahmet Mezarlığı’nın doğu tarafından geçen Seyit Ahmet Deresi, yine kuzeyden gelen ve kabaca paralel bir şekilde uzanan ibrahim Ağa Deresi ile birleşir ve Haydarpaşa Koyu’na boşalır.

Söğütlü Çayır Deresi: Kurbağalı Dere’nin kuzey taraftan aldığı kollardan biridir. Bu dere kenarında yer alan ve dereye adını veren eski söğüt a¤açlarından pek azı günümüze kadar gelebilmiştir. Eski bir mesire alanı olan Söğütlü Çayır, bugün Cumhuriyet Mahallesi’nde olup aynı ad› taşıyan bir sokak ve camii vardır.

Tabaklar (Debbağlar) Deresi: Tabaklar Mahallesi’nden geçen ve Çavuş Deresi’nin bir kolunu oluşturan küçük bir dereydi. Bu dere kenarında Valide-i Atik Camii’nin yapımı sırasında camiye akar olmak üzere 12 adet debbağhane (deriişleme atölyesi) inşa edilmiştir. 1587 tarihinde inşa edilen Tabaklar (Debbağlar) Camii, Tabaklar Camii Sokağı, Tabaklar Namazgâhı, Tabaklar Meydanı ve Tabaklar Mahallesi adını bu dere kenarına inşa edilen debbağhaneden almıştır.

 

 

ÜSKÜDAR’DA BAZI YER ADLARI

ÜZERİNE İNCELEMELER (I)

D O Ç . D R . M E H M E T  A K İF C E Y L A N

Marmara Üniversitesi