Çingenelerin Üsküdar’daki Tarihi - 2



Bir Çingene grubu içerisindeki otorite, gelenek ve karizmayla belirlenmektedir.


Çingenelerin Üsküdar’daki Tarihi(2)

Çingene Çeribaşı

Bir Çingene grubu içerisindeki otorite, gelenek ve karizmayla belirlenmektedir.

Toplum önderinin meşruiyeti, çok eski hukukun kutsallığına ve geleneklere dayanmaktadır. Kabilenin çeribaşısı [reisi] seçilen kişi, diğer çingenelerden giysileri ve davranışlarıyla ayrılmaktadır. Otoritesinin alameti, gümüş elma tasvirli ve yuvarlak topuzlu gümüş bastonudur. Günümüzde çingeneler arasonda çeribaşılık müessesi eski özelliğini kaybetmiştir. Selâmsoz çingenelerinde/romanlaronda çeribaşılık yoktur.Değişen hayat şartları çingene kültüründe de değişmeler yaratmıştır. Mahallede çeribaşının fonksiyonunu yürüten bir makam da bulunmamaktadır.

Mahalledeki çingeneler arasıında belirleyici bir makamın olmayışı mahalledeki gruplar arasındaki diyalogsuzluğu da derinleştirmektedir.

Meslek

Romanların/Çingenelerin yaptıkları işlere bakıldığında, bu işlerin ağır beden işçiliği gerektirmeyen, sürekli devamlılık istemeyen, muhasebe ve özel beceri gerektirmeyen işler oldukları göze çarpmaktadır. Genellikle esnek ve sezonluk işleri tercih etmeleri, “tarihsel dışlanma bilinçleri” ile ve yaşadıkları uzun göç yolculuklarıyla açıklanabilir. Esnek ve sezonluk ileri “sahiplenmiş” olmalarını iş piyasasındakiticarî yeteneklerinin bir göstergesi olarak değerlendirmek de mümkündür.Serbest ve özgür çalışma ortamı, gacoyla girdikleri ilişkilerde kendilerine esnek ve objektif olma gibi bir avantaj sunmakta ve sorumluluk almamaktadır.Geleneksel Çingene mesleklerini demircilik, nalbantlık, bakırcılık, kalaycılık,sepetçilik, elekçilik, altın arayıcılık, seyislik, falcılık, ayı oynatıcılığı, müzisyenlik,bohçacılık, oymacılık şeklinde sıralamak mümkündür. Günümüzde, değişen şartların da etkisiyle bazı Çingene/Roman mesleklerinin yok olduğu görülmektedir.Örneğin kalaycılık, bakırcılık, nalbantlık gibi çağa ayak uyduramayan branşlar yok olmaya başlamıştır. Birçokları seyyar ve gezgin işler yapmaktadırlar.

Bu durum Selâmsız çingeneleri için de geçerlidir. Selâmsız Çingene/Roman erkekleri çok farklı işlerde çalışmaktadırlar. Bu işler arasında çiçekçilik, ayakkabı boyacılığı, seyyar satıcılık, tombalacılık, boya-badana işleri, müzisyenlik, kağıt toplama, mangal kömürü, patates-soğan ve parfüm satma gibi işler de vardır. Kadınlar ise çiçekçilik yapmakta, temizlik işlerinde ve hamamlarda çalışmaktadırlar. Gençler aile büyüklerinin yaptığı işleri yaparak meslek sahibi olmaktadırlar. Mahalledeki müzisyenler ise Üsküdar’daki ve istanbul’daki önemli restoranlarda çalışmaktadırlar. Bu müzisyenler sanatlarını mahalledeki düğünlerde de icra etmektedirler.

Dil

Romani yahut Romanes denilen Çingene dili, bilim adamlarına göre, Hint Avrupa dil grubuna aittir. Çingenelerin dili üzerine çalışma yapmış bilim adamları- na göre çingenelerin dillerinin Sanskritçeden geldiği konusunda fikir birliği vardır. Çingene kültürü ve kimliğinin önemli bir göstergesi olan dil olsa da, mahalledekiçingenelerin tamamı Türkçe konuşmaktadır.

Ancak bir grup Çingeneler/ Romanlar [Kağıtçılar gurubu] kendi aralarında farklı bir şive konuşmaktadırlar. Özellikle yabancıların yanında -gizli konuşma yapacakları durumlarda veya kendi aralarında şakalaşma ve eleştirilerde- bu şiveyi kullanmayı tercih etmektedirler. “Kâğıtçılar” dışında görüşme yaptığımız kişiler “Kâğıtçılar”ın kullandığı bu şiveyi anlamadıklarını ifade etmişlerdir.

Evlilik Gelene¤i

Gelenek Çingene/roman hayatının temelidir. Doğumdan ölüme kadar bütün hayatı gelenek belirlemektedir. Bundan dolayı Çingene/Romanlar kendi gelenek ve kültürlerine sıkı sıkıya bağlıdırlar. Gelenek ve kültürlerini erken yaşta yapılan endogamik (grup içi) evlilikler sayesinde büyük ölçüde muhafaza etmesini bilmişlerdir. Çingene/roman olmayan biri ile evlilik mümkün değildir. Bu tür evlilikler çingenelikten ihraç etmeyi gerektiren davranışlar olarak değerlendirilmektedir. Semtteki çingeneler arasında evlilikler genellikle başlık, değişme veya kaçırma yoluyla yapılmaktadır. Bu üç tür evlilik de erken yaşlarda gerçekleşmektedir.

Mahalledeki Çingene/Roman kızların evlenme yaşı 13-16, erkeklerinki ise 15-19’dur.Ailelerin evlilikleri onaylamadıkları durumlarda kız kaçırma olayları görülmektedir. Kâğıtçılar adıyla bilinen Çingene/Roman grubunda kız tarafı erkek tarafından “başlık parası” istemektedir. Başlık parası sabit bir miktar olmayıp ailelerin ekonomik durumuna göre belirlenmektedir. “Bandırmalı’” adıyla bilinen grupta ise başlık parasının alınması tepki ile karşılanmaktadır.

 

Selâmsız Çingene/Roman

Topluluğunun Sosyo-Kültürel Yapısı

Üzerine Bir Çalışma

T A N E R C A N P O L A T

M U A M M E R A K